مردی ۲۸ ساله در آمریکا پس از جراحی مغز دچار اختلال نادری در ادراک چهره شده است. او گاهی ویژگیهای گربه خانگیاش را در چهره افرادی میبیند که ملاقات میکند. این وضعیت که دو سال پس از جراحی آغاز شده، نمونهای از اختلالی به نام پروزوپومتامورفوپسیا است.
این مرد که در گزارش پژوهشگران «کارل» نامیده شده، گربهاش را «لونا» صدا میکند. گاهی ویژگیهای صورت لونا را در چهره دیگران میبیند و گاهی هم این تجربه برعکس است: اگر نخستین چهرهای که صبح میبیند متعلق به یک انسان باشد، ویژگیهای آن فرد را در چهره لونا و دیگر افرادی که در طول روز ملاقات میکند مشاهده میکند.
پژوهشگران کالج دارتموث و بیمارستان بریگام میگویند این تجربه معمولاً چند ساعت ادامه دارد و گاهی ممکن است تمام روز طول بکشد. ویژگیهای ترکیبی نیز از نظر فرد ظاهری منسجم دارند و مانند تصویری جداگانه روی صورت قرار نمیگیرند. آنها با تغییر زاویه دید یا فاصله هم به شکلی طبیعی تغییر میکنند.
اختلال در ادراک چهره
پروزوپومتامورفوپسیا نوعی اختلال در ادراک چهره است که در آن ویژگیهای صورت تغییر میکنند یا با یکدیگر ترکیب میشوند. پژوهشگران این وضعیت را با پالینوپسیا مرتبط دانستهاند؛ اختلالی در ادراک بینایی که در آن تصویر چیزی که فرد پیشتر دیده است دوباره ظاهر میشود یا در تجربه بصری او باقی میماند.
پردازش چهره در مغز به لوب گیجگاهی راست وابسته است. بخشی از این ناحیه در جریان جراحی کارل برداشته شده بود. پژوهشگران میگویند این مورد نشان میدهد ویژگیهای منفرد چهره ممکن است از حافظه بازیابی شوند و بر ادراک فرد از چهرههایی که در لحظه میبیند اثر بگذارند.
کارل و پژوهشگران برای بازسازی تجربه بصری او همکاری کردند و تصویری با کمک هوش مصنوعی تولید کردند. این تصویر برای نمایش تجربهای به کار رفت که در آن ویژگیهای گربه در چهره انسانها دیده میشود.
گزارشی قدیمی از تجربهای مشابه
پیشتر نیز موردی شبیه به این وضعیت گزارش شده بود. در مطالعهای منتشرشده در سال ۱۹۸۶، زنی ۵۸ ساله در اتوبوس به سگ پودلی که یکی از مسافران همراه داشت نگاه کرد. پس از آن، وقتی به چهره دیگر مسافران نگاه میکرد، آنها را با صورت سگ میدید.
در آن مورد، اختلال پس از سکته مغزی ایجاد شده بود. زن علاوه بر تغییر ادراک چهرهها، در شناخت افراد آشنا و تشخیص آپارتمان خودش نیز مشکل داشت.
پژوهشگران میگویند در هر دو مورد، ویژگیهای حیوانات در چهره انسانها ظاهر شدهاند و به اشیایی مانند درختان یا مبلمان منتقل نشدهاند. به گفته آنها، این موارد میتوانند نشان دهند مغز چهرهها را متفاوت از دیگر ورودیهای بصری پردازش میکند. نتایج پژوهش مربوط به کارل در ژورنال Cortex منتشر شده است.





