شبیهسازی تازهای از تحول زمین در نبود موجودات زنده نشان میدهد این سیاره ممکن بود طی میلیاردها سال همچنان دمای سطحی مناسب و آب مایع داشته باشد. تفاوت مهم چنین زمینی با زمین امروز، نبود اکسیژن فراوان در جو بود؛ گازی که بخش مهمی از ترکیب کنونی جو زمین را تشکیل میدهد.
پژوهشگران دانشگاه واشینگتن مدلی رایانهای ساختند تا بررسی کنند زمینِ فاقد حیات چگونه تحول پیدا میکرد و آیا میتوانست شرایط قابل سکونت خود را حفظ کند یا نه. این پرسش با فرضیه گایا ارتباط دارد؛ فرضیهای که نقش تعامل موجودات زنده با محیط فیزیکی زمین را در حفظ شرایط مناسب برای حیات بررسی میکند.
مدلسازی پنج میلیارد سال تحول زمین
مدل پژوهشگران بخشهای غیرزنده زمین، از جمله هسته، گوشته، پوسته، جو و اقیانوسها را دربر میگرفت. همچنین انرژی دریافتی از خورشید و جابهجایی مواد شیمیایی میان بخشهای مختلف سیاره در محاسبات وارد شد. دانشمندان ۱۹ ویژگی مهم، از جمله جریان گرما، ترکیب شیمیایی اقیانوسها و دمای سطح را بررسی کردند.
شبیهسازی، روند تحول زمین را در بازهای پنج میلیارد ساله دنبال کرد؛ از حدود زمان شکلگیری سیاره تا نزدیک به ۵۰۰ میلیون سال در آینده. نتایج نشان داد نبود حیات الزاماً مانع از باقیماندن آب مایع روی سطح نمیشد. از نگاه اخترزیستشناسی نیز اکسیژن شرط ضروری قابل سکونت بودن یک سیاره نیست و توانایی حفظ آب مایع یکی از معیارهای اصلی برای بررسی سکونتپذیری جهانهای سنگی است.
نقش چرخه کربناتـسیلیکات
یکی از سازوکارهای مهم در مدل، چرخه کربناتـسیلیکات بود. این چرخه از تعامل فرسایش سنگهای سیلیکاتی، انتشار گازهای آتشفشانی و شیمی اقیانوسها شکل میگیرد. بر پایه نتایج شبیهسازی، بازخوردهای این چرخه میتوانستند میزان دیاکسیدکربن جو و دمای سطح را در محدودهای مناسب نگه دارند.
اهمیت این سازوکار زمانی بیشتر میشود که افزایش درخشندگی خورشید در طول زمان در نظر گرفته شود. محاسبات پژوهشگران نشان میدهد در بازه ۴.۵ میلیارد ساله مورد بررسی، درخشندگی خورشید حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. بااینحال، در مدل، چرخه کربناتـسیلیکات از افزایش شدید دمای سطح جلوگیری میکرد. پژوهشگران نتیجه گرفتند که فرایندهای غیرزیستی بهتنهایی میتوانند دستکم در این بازه، به حفظ دمای قابل سکونت یک سیاره سنگی کمک کنند.
کاربرد برای بررسی سیارات فراخورشیدی
این یافتهها میتوانند در تفسیر دادههای سیارات فراخورشیدی نیز اهمیت داشته باشند. برخی سیارات فاقد حیات ممکن است از نظر ویژگیهای جو یا محیط سطحی با سیارات زنده شباهت داشته باشند؛ بنابراین، تشخیص نشانههای احتمالی حیات در جو سیارات دوردست به بررسی دقیق نیاز دارد.
نتایج، فرضیه گایا را رد نمیکنند و نقش احتمالی حیات در تقویت پایداری اقلیم زمین را منتفی نمیدانند. پژوهشگران همچنین یادآور شدهاند که مدل محدودیتهایی دارد: تکتونیک صفحهای، شیمی جو و سازوکارهای تنظیم اقلیم در آن با سادهسازیهایی در نظر گرفته شدهاند. یافتههای این پژوهش در «The Planetary Science Journal» منتشر شده است.





